اتفاق مهمي كه در حوزه دموكراسي در جامعه اطلاعاتي مي‌افتد اين است كه انحصار اطلاعات به عنوان اهرم پرتوان قدرت، از دست دولت خارج مي‌شودو مردم به اطلاعاتي دسترسي پيدا مي‌كنند که به طور متعارف در انحصار نظام حکومت بوده است و رسانه‌ها از آزادي عمل قابل توجهي برخوردارند و مردم بر عملکردشان ناظرند.به گزارش ایسنا، شهيندخت خوارزمي - عضو هيات رئيسه انجمن ايراني جامعه‌ي اطلاعاتي - با تاكيد بر اينكه دموکراسي مفهومي است که معناي آن وابسته به شرايط نيست، اظهار كرد: دموكراسي در تمامي جوامع، حتي جامعه اطلاعاتي تعريف و معناي يكساني دارد. [جامعه اطلاعاتي در گفتگو با دكتر خوارزمي]در جامعه اطلاعاتي هم، دموکراسي به معناي مشارکت و حضور فعال مردم در عرصه‌هايي است که سرنوشتشان تعيين مي‌شود، اما در اين جامعه براي تضمين اين حضور و مشارکت، مکانيسم‌هاي کارآمدتري وجود دارد. اصل بنيادين در دموکراسي، احترام به حقوق فردي است که آن نيز در جامعه اطلاعاتي زمينه بروز بيش‌تري مي‌يابد. [مفاهيم: 11خط‌ عمل‌ جامعه اطلاعاتي چيست؟] وي با اشاره به اين كه برخي معتقدند در جامعه اطلاعاتي، راه براي تحقق دموکراسي مستقيم هموار شده ‌است، افزود: در دموکراسي منتخب، به دليل نبود امکان حضور مستقيم مردم در فرآيندهاي سياست‌گذاري و تصميم‌گيري، اين حق از سوي آن‌ها به نمايندگاني تفويض مي‌شود که از طريق انتخابات آزاد انتخاب مي‌شوند؛ در نتيجه نهادهاي منتخبي مانند مجلس و نهاد رياست جمهوري شكل مي‌گيرد که از طريق آن‌ها آراء، خواست‌ها و نظرات مردم اعمال شود. [چشم انداز و آینده جامعه اطلاعاتي در ایران -1]او ادامه داد: در جامعه اطلاعاتي، مردم به زيرساخت پيشرفته ارتباطات دو سويه (شبکه اينترنت) دسترسي دارند که از طريق آن، هم مي‌توانند در جريان فرآيندهاي تصميم‌گيري، تصميم‌سازي، برنامه‌ريزي و سياست‌گذاري قرار بگيرند و هم قادرند در اين فرآيندها به طور مستقيم مشارکت جويند، ضمن اينكه ابزار و نرم‌افزارهاي پرتوان موجود در جامعه اطلاعاتي نيز امکان پردازش اين حجم عظيم اطلاعات و انتقال سريع نتايج را به فرآيند تصميم‌گيري و تصميم‌سازي و البته مردم فراهم آورده است؛ در نتيجه، در جامعه اطلاعاتي راه براي دموکراسي مستقيم هموارتر شده است. [مفاهيم: دوسويه‌گي اينترنتي چيست؟]به گفته عضو هيات رئيسه انجمن ايراني جامعه‌ اطلاعاتي بايد توجه داشت جامعه اطلاعاتي، هم به دليل ماهيت تکنولوژيک خود، دموکراتيک است و هم فرصت‌هاي با ارزشي براي شكل‌گيري و تمرين رفتارهاي دموکراتيک مانند صاحب‌نظر شدن، ابراز نظر، تمرين تحمل ديگران متفاوت و احترام به آراء و ارزش‌هاي مخالف و غيره را فراهم مي‌آورد و مردم و جوامع غيردموکراتيک را با اصول، مباني و مدل‌هاي ذهني تعامل دموکراتيک آشنا مي‌كند. [ایران و جامعه اطلاعاتی در گفتگو با دکتر معتمد نژاد]او با بيان اينكه اساس دموکراسي، دسترسي مردم به اطلاعات است،‌ تصريح كرد: اتفاق مهمي كه در حوزه دموكراسي در جامعه اطلاعاتي مي‌افتد اين است كه انحصار اطلاعات به عنوان اهرم پرتوان قدرت، از دست دولت خارج مي‌شود و مردم به اطلاعاتي دسترسي پيدا مي‌كنند که به طور متعارف در انحصار نظام حکومت بوده است،‌ ضمن اينكه بايد توجه داشت بدون دسترسي به اطلاعات، مشارکت مردم در فرآيندهاي سرنوشت ساز، از کيفيت لازم برخوردار نخواهد بود. [سازمان‌هاي دولتي‌ نقش چنداني در فعاليت‌هاي جامعه‌ اطلاعاتي ندارند]وي خاطرنشان كرد: هر قدر شناخت مردم از واقعيت‌ها بيشتر و دقيق‌تر باشد، رأي، نظر، خواست و انتظاراتشان واقع‌بينانه‌تر شده و با منافع عمومي همسازتر خواهد بود [آشنايي با برنامه اطلاعات براي همه].در واقع سطح آگاهي‌ مردم از طريق دسترسي به اطلاعات بالا مي‌رود و با آگاهي است که خودآگاهي شکل مي‌گيرد كه از طريق اين خودآگاهي نيز ذهن مردم آماده مي‌شود که منافع جمعي و ملي را بر منافع فردي ترجيح دهند و درنتيجه به قوانين احترام بگذارند. در چنين وضعيتي نيز مشارکت دموکراتيک مردم به سمت تأمين منافع جمعي و ملي هدايت شده و شفافيت، به اصل و ارزش مهمي در جامعه تبديل مي‌شود. [آشنايي با قانون آزادي اطلاعات]او با اشاره به اين كه در جامعه اطلاعاتي، با توجه به روند تحول تکنولوژي‌هاي ارتباطات و اطلاعات، شفافيت به يک واقعيت انکارناپذير تبديل شده است، اضافه كرد: با هوشمند شدن ابزار، سيستم‌ها، نرم‌افزارها، فضاهاي مجازي و عرصه‌هاي زندگي، به قول Jamais Cascio در جهان آينه‌يي محقق مي‌شود كه در چنين جهاني، هرنوع اطلاعاتي حتي اطلاعات طبقه بندي شده و محرمانه به طور شفاف در اختيار همگان قرار مي‌گيرد و دغدغه دولت از حفظ اسرار و ممانعت از دسترسي مردم به اطلاعات محرمانه و طبقه‌بندي شده، به دغدغه حفظ حريم‌هاي خصوصي و حفاظت مردم در برابر تهديدهاي فضاهاي آينه‌يي تغيير مي‌يابد. [آشنايي با سند دستور جلسه تونس براي جامعه اطلاعاتی]خوارزمي در ادامه درباره اطلاعاتي كه با توجه به تعريف دموكراسي در جامعه اطلاعاتي بايد در اختيار مردم قرار بگيرد، گفت: چنين بحثي را تنها در مراحل اوليه شکل‌گيري جامعه‌ اطلاعاتي که زيرساخت ارتباطات و اطلاعات هنوز هوشمند نشده و جامعه صرفا به نسل اول شبکه وب دسترسي دارد، يعني تنها اطلاعات را مبادله مي‌کند و وب semantic و نيز وب اجتماعي هنوز كامل نشده‌اند، مي‌توان طرح کرد. [گزارش همایش سیاست‌گذاری توسعه فناوری اطلاعات]او گفت: پيدايش Metaverse و ارتقاي سطح تعامل انسان - ماشين به سطحي که در آن نقش اصلي به ماشين‌ها و ابزاري به مراتب هوشمندتر از انسان انتقال مي‌يابد، اين مساله رنگ مي‌بازد و جاي خود را به مسائلي از نوع تازه مي‌دهد. [انسان و تکنولوژی‌های دیجیتال]به گفته وي البته در شرايط کنوني، اين موضوع که مردم حق دارند به چه اطلاعاتي دسترسي يابند، به نوع نظام حاکم بر جامعه نيز بستگي دارد. اگر دغدغه اصلي نظام حاكم، به جاي توسعه و پيشرفت جامعه و رفاه روزافزون و بهبود مستمر کيفيت زندگي مردم، تحکيم مباني قدرت و حفظ نظام باشد، طبيعي است كه به کمک تکنولوژي‌هاي فيلترينگ و امثال آن، از دسترسي مردم به اطلاعاتي که به تعبير حکومت، مباني قدرت نظام را متزلزل مي‌سازد، جلوگيري مي‌كنند. [رسانه‌ها و تغيير در پاراديم‌هاي ذهني]وي ادامه داد: ضمن اينكه اگر تدبير لازم را نداشته باشند، در جريان سياست‌گذاري و اعمال مکانيسم‌هاي منع دسترسي، بخش‌هايي از جامعه را از دسترسي به اطلاعاتي محروم مي‌كنند که نه تنها براي قدرت حاکم تهديدي ندارد؛ بلکه حتي زمينه‌ساز توسعه قابليت‌ها و ايجاد ظرفيت‌هايي مي‌شود كه براي جامعه مفيد نيز هست. [آيين‌نامه ساماندهي فعاليت سايت‌هاي اينترنتي ايراني]او اضافه كرد: در مقابل، حکومت‌هاي پاسخ‌گو و خدمتگزاري قرار دارند که هدفشان توسعه و بهبود امور بوده و در اين راه، سياست‌هاي اطلاع‌رساني خود را بر مبناي اصولي کاملا متفاوت تنظيم کرده و دسترسي مردم به اطلاعات را فرصت تلقي مي‌کنند، نه تهديد و به جاي سرمايه‌گذاري سنگين برروي فيلترينگ و اتخاذ سياست‌هاي بازدارنده، توجه خود را به توسعه زيرساخت فني ICT، گسترش دسترسي مردم به اين زيرساخت، کاهش شکاف‌هاي ديجيتال، توانمندسازي مردم و سيستم‌ها و به طور کلي جايگزيني پروژه‌هاي توسعه‌خواه با پروژه‌هاي توسعه‌ستيز معطوف مي‌دارند. [ICT راهي براي فرار از بحران اقتصادي و تحريم‌ها]وي افزود: البته با دستيابي به سطوح پيشرفته‌تري از زيرساخت فني - تکنولوژيک در جامعه اطلاعاتي، منع دسترسي مردم به اطلاعات دشوارتر مي‌شود و از آن مهم‌تر، نه تنها انحصار توزيع اطلاعات از دست دولت و نظام حکومت خارج مي‌شود؛ بلکه نظارت و حاکميت دولت بر فرآيند توليد اطلاعات نيز بيش از پيش دشوار مي‌شود و افراد، گروه‌ها و سازمان‌هاي خصوصي بازيگران اصلي اين فرآيندها خواهند شد. [گزارش همایش سیاست‌گذاری توسعه فناوری اطلاعات]عضو هيات رئيسه انجمن ايراني جامعه‌ي اطلاعاتي در ادامه درباره تامين امنيت اطلاعات در نظام اطلاع‌رساني دموكراتيك نيز با اشاره به اينكه تامين امنيت اطلاعات در سطح ملي، رکن مهم امنيت ملي خواهد شد، گفت: معمولا دولت‌ها با سازمان‌هايي که بازيگران جهاني اطلاع‌رساني و شبکه‌هاي مجازي محسوب مي‌شوند، تضاد منافع پيدا مي‌كنند. [منظور از دولت‌ها در راهبري اينترنت حاكميت سياسي نيست]به گفته او مشکلاتي که نسخه‌هاي پيشرفته Google earth براي سازمان‌هاي امنيتي جهان پديد آورده‌اند، مثال بارز اين مساله است كه بر همين اساس، پنتاگون آمريکا و مقامات امنيتي اتحاديه اروپا با مسوولان گوگل، مذاکرات تلخي را آغاز کرده‌اند. [Google Earth ابزار جديد تروريست‌هاي عراق]به عقيده وي روند رشد تکنولوژي‌هاي ارتباطي در دنياي امروز به گونه‌اي است که به نظر مي‌رسد تامين امنيت اطلاعات بايد به شكل ديگري مورد بحث قرار گيرد. به طور کلي در اين سطح، بحث امنيت اطلاعات در سطح كلان و جهاني بايد به محافل بين‌المللي واگذار شود و در اجلاس‌هاي جهاني، بويژه WSIS براي آن تدابير جهاني عملي و واقع بينانه‌اي انديشيده شود. [پروفسور معتمدنژاد: بسياري از اهداف WSIS محقق نشد]او هم‌چنين با بيان اينكه در سطح سازمان‌ها، تضمين امنيت اطلاعات، تعريف چارچوب‌ها و ضوابط آن و نيز انتخاب مکانيسم و سيستم مناسب، برعهده مديريت سازمان است، تصريح كرد: در سطح افراد و شهروندان عادي، امنيت اطلاعات با هدف تأمين منافع مردم و بر اساس حفظ حقوق اساسي فرد، وظيفه دولت به شمار مي‌آيد. [رعايت حقوق شهروندي، معناي امنيت است]اين كارشناس تصريح كرد: دولت مي‌تواند با تدوين قوانين لازم، بازنگري و اصلاح مستمر اين قوانين و هم‌چنين نظارت بر اجراي قوانين از يک سو و يافتن راهکارهاي پيشرفته تکنولوژيک از سوي ديگر، اجراي برنامه‌هايي براي آموزش و توانمندسازي مردم را در دستور کار قرار دهد. [سند توسعه داريم؛ دريغ از يك برنامه جامع]خوارزمي در ادامه درباره كاركردهاي رسانه‌ها و ارتباط آن‌ها با هم در جامعه اطلاعاتي، با اشاره به اينكه در نظام اطلاع‌رساني دموکراتيک، رسانه‌ها از آزادي عمل قابل توجهي برخوردارند، خاطر نشان كرد: در اين نظام‌ها، مردم ناظر بر عملکرد رسانه‌ها هستند، در واقع رسانه‌هاي آزاد رکن اصلي جامعه دموکراتيک را تشکيل مي‌دهند و آزادي بيان و آزادي رسانه‌ها به‌عنوان يک اصل و ارزش بنيادين، در جامعه اطلاعاتي مورد احترام همگان قرار دارد. [جامعه‌‌اطلاعاتي به اطلاعات منسجم و در دسترس نياز دارد]او اضافه كرد: در جامعه اطلاعاتي به دلايلي که ذکر شد، آزادي رسانه‌ها يک اصل و واقعيت است. به طور کلي خارج از بحث جامعه اطلاعاتي نيز اگر بخواهيم به اين مساله بپردازيم، مي‌توان گفت روند تحول پديده‌ها به سمتي است که هر قدر جلوتر مي‌رويم محدود کردن آزادي رسانه‌ها براي حکومت‌ها دشوارتر، پرهزينه‌تر و ناپسندتر مي‌شود. در واقع، پيشرفت تکنولوژي است که چنين تحولي را شکل مي‌دهد. [سايبر ديپلماسي: رسانه ها؛ نهادهاي خصوصي ديپلماتيک]وي ادامه داد: درباره کارکرد رسانه‌ها نيز به نظر مي‌رسد روند تحول در جهت حرکت از انتقال اطلاعات به انتقال دانايي و هم‌چنين کارکرد اجتماعي به جاي کارکرد اطلاع‌رساني است، ضمن اينكه با توجه به رقابتي بودن فضاي فعاليت رسانه‌ها در جامعه اطلاعاتي، مزيت رقابتي رسانه‌ها در رابطه با توانايي آن‌ها، در ارايه خدماتي در سطح عالي‌تر و با نوآوري بيشتر تعريف مي‌شود، به گونه‌اي كه شايد بتوان گفت نقش‌هاي متعارف رسانه‌ها از نو تعريف شده و نقش‌هاي جديدي شکل مي‌گيرند. در واقع رسانه‌ها بايد بتوانند پاسخگوي نيازهاي نوظهور netizenها باشند. [نشست تخصصي با دكتر خوارزمي در همشهري‌آنلاين]

پيامبر اكرم (ع)‌