از خبرنگار انتظار مي‌رود در توليد خبر خود استقلال داشته باشد و تنها با هدف حقيقت‌گويي و دادن اطلاع و آگاهي به مخاطب به انتشار خبر بپردازدهر چه اين استقلال بيشتر باشد آزادي اطلاعات نيز به نحو بهتري تامين خواهد شد. به گزارش خبرنگار رسانه خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، عليرضا دهقان ـ مديرگروه ارتباطات دانشگاه تهران ـ كه در نشست تخصصي اخلاق رسانه‌يي به مناسبت روز جهاني آزادي مطبوعات در دفتر يونسكو در ايران سخن مي‌گفت، درباره اخلاق رسانه‌يي و اخلاق مطبوعاتي اظهار كرد: اخلاق مطبوعاتي يك موضوع و پروژه‌ي ناتمام است كه از ابتداي توسعه مطبوعات مطرح بوده است. او تصريح كرد: آزادي مطبوعات و اخلاق مطبوعاتي همبستگي شديدي با يكديگر دارند، يعني بدون اخلاق ارتباطي، آزادي مطبوعات معنايي ندارد؛ چرا كه هر نوع آزادي بايد با مسووليت همراه باشد. وي با اشاره به اين كه اخلاق، يك مقوله‌ي كلي است كه حوزه‌هاي مختلفي را مي‌پوشاند، افزود: يك وجه مهم اين مسووليت‌پذيري، همين اخلاق مطبوعاتي يا رسانه‌يي ا‌ست. منظور از اين نوع اخلاق نيز يك نوع اخلاق عملي است كه در تمام حرفه‌ها ديده مي‌شود و نحوه عملكرد درست يا نادرست را در حوزه كاري مدنظر، با توجه به اصول اخلاقي بيان مي‌كند. او با اشاره به اينكه اخلاق از دو وجه خرد و كلان قابل بررسي است، ادامه داد: سطح خرد يعني فعاليت‌هاي روزانه، كه طي آن روزنامه‌نگاران به جمع‌آوري، پردازش و توزيع اخبار و اطلاعات مي‌پردازند. در اين سطح چند نكته قابل تشخيص است كه يكي از آن‌ها درستي و صحت خبر است، بدين معنا كه تا چه اندازه خبر نقل شده از سوي رسانه درست بوده و منبع آن ساختگي نيست. اين مدرس ارتباطات استقلال حرفه‌يي را يكي ديگر از نكات قابل توجه در اخلاق حرفه‌يي روزنامه‌نگاري در سطح خرد دانست و گفت: از خبرنگار انتظار مي‌رود در توليد خبر خود استقلال داشته باشد و تنها با هدف حقيقت‌گويي و دادن اطلاع و آگاهي به مخاطب به انتشار خبر بپردازد. هر چه اين استقلال بيشتر باشد آزادي اطلاعات نيز به نحو بهتري تامين خواهد شد. به گفته وي البته هميشه اين استقلال حرفه‌يي به نحو كامل و در حد انتظار تامين نمي‌شود و مشكلات زيادي در اين امر ممكن است به وجود بيايد كه انتظارات كارفرما از يك سو و انتظارات افراد يا سازمان‌هاي خارج از موسسه مطبوعاتي نيز از سوي ديگر از جمله مواردي هستند كه اين استقلال را نقض و آزادي اطلاعات را دچار خدشه مي‌كنند. او فريب‌كاري و اطلاعات ساختگي را يكي ديگر از موارد مورد بحث دراخلاق حرفه‌يي در سطح خرد دانست و ادامه داد: در اين‌باره بايد دانست اطلاعاتي كه روزنامه‌نگاران توليد مي‌كنند تا چه اندازه برآمده از واقعيت‌هاي قابل مشاهده و اثبات است. در مواردي ممكن است گزارش تهيه شده آنقدر جذاب و تاثيرگذار باشد كه حتي جايزه پوليتزر را نيز نصيب نگارنده خود كند اما بعد مشخص شود اطلاعات آن دروغ و ساختگي بوده است كه البته ظهور تكنولوژي‌هاي جديد، شرايط ايجاد اين اطلاعات ساختگي را بيش از پيش فراهم كرده است. دهقان با بيان اينكه استفاده از تصاوير دستكاري شده موضوعي است كه با تكنولوژي‌هاي جديد ارتباطي گره خورده است افزود: پيش از اين شايد دستكاري‌هاي تصاوير توسط كارشناسان قابل تشخيص بود اما در وضعيت جديد ساختگي بودن آنها به راحتي قابل تشخيص نيست كه اين امر به لحاظ آموزشي نيز چالش‌هايي را ايجاد مي‌كند و بايد راه‌حل‌هايي براي پيشگيري از آن پيش‌بيني شود. او قابل اطمينان بودن منابع را از جمله موارد مهم در اخلاق حرفه‌يي روزنامه نگاري دانست و گفت: گاهي تعارض ارزشي و اخلاقي در بيان منابع براي خبرنگار ايجاد مي‌شود. اين امر زماني است كه خبرنگار به منبع اطلاعاتي خود قول مي‌دهد نامش فاش نشود، اما از سوي ديگر به دليل ارزش‌هاي حرفه‌يي و منافع و مصالح عمومي بايد نام او را در خبر بياورد يا زماني كه در دادگاهي حاضر مي‌شود مجبور خواهد شد نام او را فاش كند. اين مدرس ارتباطات وضعيت‌هاي خاص و گزارش‌هاي ويژه مثل گروگان‌گيري را يكي ديگر از موارد چالشي در حوزه‌ اخلاق حرفه‌يي روزنامه نگاري دانست و ادامه داد: چالشي كه دراين زمينه ايجاد مي‌شود تنها درباره گزارش موضوع نيست بلكه در اين باره اصل گزارش نيز يك چالش اخلاقي مطرح است كه آيا مي‌توان چنين مواردي را گزارش كرد يا خير. به گفته وي در ساير حوزه‌ها اخلاق حرفه‌يي ناظر بر درست بودن يا نبودن يك عمل است، اما در اين موضوع خاص اخلاق حرفه‌يي بايد مشخص كند اين عمل، يعني گزارش چنين موضوعاتي انجام بشود يا خير كه اين امر نيز براي خبرنگار موضوع بسيار مهمي است؛ چرا كه به گفته كارشناسان در مطلبي كه به تاز‌گي در ايسنا منتشر شده بود اگر خودكشي‌ها به نحو سنجيده و دقيق گزارش نشوند مي‌توانند خود، به خودكشي‌هاي ديگر منجر شوند توجه به چنين اموري باعث مي‌شود چالش‌هاي بيشتري براي اخلاق روزنامه نگاري و رسانه‌يي ايجاد شود. او اخلاق و نوع رسانه را نيز يكي ديگر از موارد مورد بحث در اخلاق حرفه‌يي روزنامه نگاري در سطح خرد عنوان و تصريح كرد: با توسعه‌ تكنولوژي‌هاي جديد اين بحث مطرح شده است كه اين تكنولوژي‌ها به گسترش و رعايت اخلاق كمك مي‌كنند يا به نقض آن و با آنها به لحاظ اخلاقي بايد به شكلي مشابه با ساير رسانه‌ها برخورد شود يا خير. اخيرا تسري قانون مطبوعات به خبرگزاري‌ها و سايت‌هاي خبري يكي از همين موارد بود؛ اين در حالي است كه روزنامه با پنجاه هزار تيراژ در نهايت 10 يا 15 هزار مخاطب دارد؛ اما رسانه‌اي مانند تلويزيون يا يك سايت خبري ممكن است در يك لحظه ميليون‌ها مخاطب را با خود همراه داشته باشد. سوال اينجاست كه آيا اين تفاوت بايد مبناي اصول اخلاقي متفاوت نيز قرار بگيرد يا از آنجا كه همه جا اخلاق، اخلاق است بايد به همه جا تسري داده شود. به عقيده او از سوي ديگر در سايت‌ها با يك بنگاه اطلاعاتي روبرو نيستيم و اين رسانه‌ها مشكلات اقتصادي، سياسي و همچنين نظارت‌هاي كمتري مواجه هستند. در اين باره نيز بايد انديشيد كه آيا مي‌توان به اين دلايل، با تسامح و تساهل بيشتري با اين رسانه‌ها برخورد كرد يا خير كه البته به نظر مي‌رسد اين موارد بايد در آموزش‌هاي آكادميك و علمي روزنامه‌نگاري بيشتر مورد بحث قرار گيرد. دهقان درباره‌ اخلاق حرفه‌يي روزنامه نگاري در سطح كلان نيز به تفاوت‌ سبك‌هاي روزنامه نگاري كه عمدتا از همين اصول پايه‌اي مربوط به هدف روزنامه نگاري برخاسته است اشاره و اضافه كرد: در اين مورد هدف روزنامه نگاري يكي از سوال‌هاي اساسي است؛ چرا كه اگر امروز سبك‌هاي جديدي مانند روزنامه نگاري مردمي يا مدني وجود دارد واكنش و انعكاسي به روزنامه نگاري عيني‌گرا و سنتي است كه اهداف توسعه‌يي را در توسعه‌ پايدار دنبال نمي‌كند و بيشتر يك روزنامه‌نگاري وابسته به منابع خبري رسمي است كه البته خود اين سبك‌ها نيز ناشي از تفكري نسبت به اصول پايه‌اي مربوط به اهداف روزنامه‌نگاري هستند. او با اشاره به مشكلات پيش روي روزنامه‌نگاران كشور در حوزه اخلاق روزنامه‌نگاري، گفت: اخلاق در هر حوزه از اخلاق عمومي تبعيت مي‌كند. در تحقيقي بر روي دانشجويان روزنامه نگاري اسپانيا و انگليس مشخص شد جهت گيري‌هاي آنها عموما همان جهت گيري‌هاي عمومي و سياسي كشورشان است يعني دانشجويان اسپانيايي روزنامه‌نگاري را خدمتي عمومي دانسته و روزنامه نگاران انگليسي براي لذت از نوشتن به اين رشته روي مي‌آورند. در اينجا آموزش‌ها يكي است و دانشجويان قبل از ورود به دوره‌هاي آموزشي به اين جهت گيري‌ها رسيده‌اند. به گفته وي ايران در اخلاق عمومي به لحاظ نظري بسيار غني است. ما فرهنگي غني از توصيه‌هاي اخلاقي داريم كه قطعا تدوين آنها مي‌تواند راهنماي خوبي براي اخلاق رسانه‌يي باشد، اما در رفتارهاي فردي عمل متفاوتي داريم. از سوي ديگر تعدد و چندگانگي نقش روزنامه‌نگار نيز از جمله مشكلاتي است كه در به چالش كشيدن اخلاق حرفه‌يي روزنامه نگاري نقش دارد. اين تعارض و تضاد نقش مي‌تواند به ارتكاب خطاهاي غير عمد در ميان روزنامه‌نگاران نيز منجر شود. به عقيده وي آموزش اخلاق مطبوعاتي و رسانه‌يي هم موضوعي است كه در حوزه آموزشي كشور مغفول مانده و جايگاه و اهميت خود را در آموزش ارتباطات در حال توسعه امروز، از دست داده است. توجه به اين امر نيز قطعا مي‌تواند به بهبود اخلاق حرفه‌يي و در نتيجه آزادي مطبوعات بسيار كمك كند.

«بلوتارك»