جامعه‌اطلاعاتی- همشهري‌آنلاين:
سمینار ملی فضای مجازی، ملاحظات اخلاقی، حقوقی و اجتماعی 23 آذر  با سخنراني افتتاحيه پروفسور کاظم معتمدنژاد برگزار شد

به گزارش همشهري‌آنلاين اين سمينار را كه از ساعت 9 صبح دوشنبه 23 آذر آغاز به كار كرد سه نهاد مرکز پژوهشي سیاست‌های فضای مجازی، موسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپاي دانشگاه تهرانو کمیسیون ملی یونسکو در ایران در سالن حنانه دانشکده مطالعات جهان برگزار كردند.

دبير علمي سمینار ملی فضای مجازی، ملاحظات اخلاقی، حقوقی و اجتماعی دكتر يونس شكرخواه رئيس موسسه مطالعات آمریکای شمالی و اروپاي دانشگاه تهران بود كه با خير مقدم و با اعلام برنامه‌هاي سمينار توسط وي، اين سمينار يك روزه با حضور گسترده علاقمندان به مباحث ارتباطات و جامعه اطلاعاتي آغاز به كار كرد

پروفسور معتمدنژاد: در فضاي مجازي از كشورهاي عقب‌‌مانده آفريقايي هم پس‌افتاده‌تريم

دکتركاظم  معتمدنژادپدر علم ارتباطات ایران با اشاره به پیشینه تاریخی جامعه اطلاعاتی در ایران گفت: حدود 10 سال پیش جلسه‌ای با معاون اطلاعات یونسکو داشتیم که برخی از مقامات مسئول جمهوری اسلامی ایران نیز در آن شرکت داشتند که موضوع آن جامعه اطلاعاتی بود. در آذر 1381 همایش جهانی ایران و جامعه اطلاعاتی در ایران برگزار شد. سمینار دیگری هم داشتیم که متاسفانه در مقطعی ناتمام باقی ماند.

 اين استاد نامدار ارتباطات افزود: در زمینه جامعه اطلاعاتی که در این سمینار به عنوان فضای مجازی مطرح شده است در ایران باید دو مسئله را دنبال کنیم؛ یکی اینکه دیدگاه ایران راجع به جامعه اطلاعاتی چیست؟ و دوم اینکه چرا هرگز رشد نکردیم؟
[سازمان‌هاي دولتي نقش چنداني در جامعه اطلاعاتي ندارند]

دکتر معتمدنژاد خاطرنشان کرد: جامعه اطلاعاتی با تمام جذابیت‌ها موانعی هم دارد که برای گذشتن از آن‌ها باید جامعه جهانی را شناخت و بعد برنامه‌ریزی کرد؛ البته ما در این زمینه نیاز به مطالعات و تحقیقات زیاد داریم.

پدر علم ارتباطات ایران با انتقاد از بی توجهی‌ها به این حوزه گفت: متاسفانه در مقایسه با کشورهای عقب مانده آفریقایی که برنامه‌های زیادی را اجرا کرده‌اند، پس افتاده‌تريم و ما هنوز هیچ کاری نکرده‌ایم یا کارهایی شده اما منعکس نشده است.

وی در ادامه پیشنهاد کرد که مطالعات و تحقیقات در زمینه نظری ادامه یابد و از بعد دیگر دولت و یونسکو تشویق شوند که دستاوردهای اجلاس‌ها را به اجرا بگذارند، زیرا اگر این مطالعات و تحقیقات ادامه پیدا کنند می‌توانیم به عنوان كشوري نمونه در منطقه عمل کنیم.
دکتر معتمدنژاد در پایان متذکر شد: جامعه اطلاعاتی حق‌هایی دارد که باید به آن‌ها توجه جدی شود.[ضرورت تدوين نظام جامع رسانه‌ها از زبان دكتر معتمدنژاد]

دكتر سعيد رضا عاملي: دنياي مجازي دنياي بي‌نهايت توليد و بي‌نهايت توزيع است

دکتر سعید رضا عاملی، دانشيار  گروه ارتباطات در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران و رئيس دانشكده مطالعات جهان اين دانشگاه در ادامه سمینار با ارائه مقاله ای تحت عنوان قاعده‌های اخلاقی در فضای مجازی و دو وجهی نگری: عام گرایی و خاص گرایی به طرح پرسش هایی درباره اخلاق در دو فضای فیزیکی و مجازی پرداخت.

وی گفت: به عنوان یک اصل کلی باید توجه داشت که الزامات اخلاقی متعلق به کل هستی است و از یک حقیقت جهانی برخوردار است و تفاوتی بین فضای فیزیکی و فضای مجازی از این جهت وجود ندارد.

دکتر عاملی با اشاره به این نکته که اصول اخلاقی از جمله بایسته‌های  زيست انسانی است افزود: از نظر اسلام اصول اخلاقی از یک اصالت ذاتی و حقیقی برخوردارند که بدون اجرای آن‌ها ضمانتی برای اجرای عدالت و دوری از ظلم امکان پذیر نیست.

وی درباره اخلاق بدون خدا تاکید کرد: بین فلاسفه اخلاق دعوایی وجود دارد که آیا اخلاق بدون خدا می‌تواند وجود داشته باشد یا خیر اما واقعیت این است که اخلاق بدون خدا به بن‌بست می‌رسد ،چرا که در جایی این تلقی پیش می‌آید که بگوییم این عمل اخلاقی به خاطر رضای خداست. لذا اخلاق بدون خدا بی‌معناترین و سطحی‌ترین قاعده اجتماعی است.

 اين استاد ارتباطات و رئيس دانشكده مطالعات جهان دانشگاه تهران، سپس با ذکر تفاوت‌های جهان فیزیکی و جهان مجازی گفت: یکی از تفاوت‌های جهان مجازی با جهان فیزیکی سرعت است. در جهان مجازی سرعت بسیار بالاتر از دنیای فیزیکی است و هرچه سرعت بالاتر باشد زمان برای بازبینی امور کاهش می‌یابد لذا در این موقعیت اخلاق و رعایت کدهای اخلاقی اهمیت به مراتب بیشتری پیدا می‌کند.

 دکتر عاملی با توضیح ظرفیت‌های فضای مجازی افزود: یک ویژگی مهم این فضا تفاوت در زمان است. زمان مجازی زمان هندسی است. در دنیای فیزیکی که زمان خطی است باید لحظه‌ای بمیرد تا لحظه‌ای دیگر حادث شود ،اما در دنیای مجازی زمان سینکرونیک است و ما در عین واحد با زمان‌های بسیار سروکار داریم. [ديدگاه‌هاي دكتر عاملي درباره ارتباطات و فضاي مجازي]

وی درباره دومین تفاوت این دو فضا گفت: دومین تفاوت در منطق کار است، تبدیل کار دستی و کار مکانیکی به کار مجازی که موضوع رابطه انسان با ماشین جهانی و موضوع کار ماشین با ماشین است. در حقیقت تبدیل کار موضوع تک تولید، تک مصرف و تک توزیع به کار متمایل به بی‌نهایت تولید، مصرف و توزیع است.

به اعتقاد دکتر عاملی سومین تفاوت در منطق مکان و محیط است که در آن مکان محدود به جغرافیا و شعاع عمل محدود، به مکان جهانی با شعاع دسترسی جهانی تبدیل می‌شود.
وی دیگر تفاوت این دو فضا را تفاوت در منطق انرژی توصیف و تصریح کرد: انرژی مجازی از ظرفیت تبدیل امر فیزیکی به امر مجازی و تبدیل امر شیئی به امر عددی برخوردار است و انرژی‌های تخریب کننده را به انرژی های با ظرفیت تخریب کم تبدیل می‌کند.

رئیسدانشکده مطالعات جهاندانشگاه تهران در ادامه با اشاره به پیامدهای فرهنگی فضای مجازی گفت: تو در تو شدن فرهنگ ها، تکثر متراکم فرهنگی، حضور همزمان فرهنگ‌ها در کنار یکدیگر و حتی از بین رفتن مرز زبان با ظرفیت‌های ایجاد شده برای ترجمه اتوماتیک متن‌ها و توسعه آزادی عمل در ابراز ایده‌ها، ارزش‌ها و بازخورد‌های فکری نسبت به دیگری ، همه جهانی شدن فضای زندگی و ظهور جهان در شهر و شهر در جهان و در سطحی دیگر شکل گیری جهان در خانه و خانه در جهان و با سطح جزئی‌تر ظهور جهان در فرد و فرد در جهان از جمله ویژگی‌های دنیای متاثر از این فضای جدید است.

دکتر عاملی در بخش دیگری از سخنان خود با طرح این پرسش که بر چه قاعده‌های اخلاقی در فضای مجازی بیشتر باید تاکید شود؟ اضافه کرد: ظرفیت‌های فضای مجازی هم به لحاظ زمان و هم به لحاظ مکان و هم از نظر کار و محیط عمل، موجب می‌شود جرم در بسیاری از موارد از «تکثرمجازی» برخوردار شود. لذا اموری که جنبه عام پیدا می‌کند یعنی در محیط مجازی در دسترس همگان قرار می‌گیرد و یا ارسال‌های تعمیم‌یافته موضوع جرم متکثر است موضوع «جرم‌های کلان» می‌شوند که تکثیر صحنه مجرمانه پورنو و در معرض همه قرار دادن آن یا ارسال ایمیل آلوده به ویروس برای انبوه کاربران از جمله این موارد است.

مولف کتاب «شبکه های علمی مجازی» با برشمردن دایره ممنوعات اخلاقی جهانی خاطرنشان کرد: محیط‌های مجازی در معرض آسیب‌های ضد اخلاقی است که همه جامعه انسانی بر «ضد اخلاقی‌بودن» آن اشتراک نظر دارند که می‌توان از آن به «دایره ممنوعات اخلاقی جهانی» تعبیر نمود؛ اموری مثل فحشا و تصاویر اغوا کننده، قمار، دزدی هویت، هک کردن، ایمیل‌های دروغین به منظور اغواء مالی، ورود به حریم خصوصي افراد و دزدی سرمایه‌های مجازی از جمله مواردي‌ هستند كه در اين فضا مشاهده مي‌شوند.

وی در پایان با ذکر قاعده نفی ضرر یادآور شد: قاعده لاضرر، ناظر بر نفی ضررزدن به خود و دیگران که یکی از قاعده‌های اخلاقی اسلام محسوب می‌شود، بر اساس نظر فقها هم ناظر بر ضرر جسمی و هم ضرر مالی و هم ضرر معنوی (عرضی) است، که مصاديق زیادی را در تجارت‌های مجازی و نقل و انتقال‌های مالی و مشارکت های مجازی دارد.

دكتر شهيندخت خوارزمي: فضاي مجازي بيم و اميد‌هاي تازه‌اي آفريده‌است

دکتر شهیندخت خوارزمی، نایب رئیس انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی، نیز در نشست قبل از ظهر این سمینار با ارائه مقاله‌ای با موضوع شئون انسانی در فضای مجازی و طرح سه پرسش و چند پیش فرض گفت: جامعه بشری زمانی وارد عصر فضای مجازی شد که زندگی در جهان فیزیکی برای بخش مهمی از مردم جهان با شأن انسانی، آن‌گونه که پیامبران و فیلسوفان و دانشمندان تعریف کرده‌اند، سازگار نیست.

وی افزود: به رغم دستاوردهای بسیار، هنوز سایه شوم فقر؛ جهل؛ نابرابری‌های گسترده جنسیتی و نژادی و طبقاتی؛ بی عدالتی؛ پایمال شدن آزادی های فردی و اجتماعی؛ محرومیت از حقوق فردی و اجتماعی؛ اشکال تازه ناامنی؛ بیدادگری حکومت‌های سرکوبگر و رنج بیهوده جنگ‌های مدرن و بی‌معنا، تخریب گسترده و جبران ناپذیر محیط زیست و بسیاری دیگر، بر زندگی انسان احساس می‌شود.

مترجم كتاب معروف «موج سوم»‌آلوين تافلر با اشاره به تعریف جهان مجازی خاطر نشان کرد: جهان مجازی، جهانی است مصنوع انسان و شاید مخلوقی در شان انسان. فضائی است که بالقوه توان آن را دارد که برای بخشی از چالش های دردناک بشر راه حل ارائه دهد. اما، آیا ذاتی مستقل از جهان فیزیکی دارد و می‌تواند مستقل از جهان فیزیکی، حیاتی دیگر داشته باشد؟ واقعیت این است که تحول اخلاقی در فضای فیزیکی و مجازی به هم وابسته‌اند. این درست است که بر آن منطقی خاص حاکم است و از قواعدی دیگر پیروی می‌کند، ولی جهان مجازی به دلیل حضور انسان در آن و پیوندهای ارگانیکی که با جهان فیزیکی دارد، از بعد اخلاقی متأثر است از واقعیت‌های جهان فیزیکی. فضای مجازی، عرصه تازه‌ای برای تحقق آرمان‌های بشری فراهم آورده، ولی در عین حال خود دغدغه‌های تازه‌ای نیز خلق کرده است. [جامعه اطلاعات در گفت وگو با دكتر خوارزمي]

وی در ادامه به تعریف مفهوم و مولفه های شئون انسانی و وضعیت آن در فضای مجازی پرداخت و تفاوت‌های شئون انسانی در فضای فیزیکی و مجازی را برشمرد.

رضا باقري اصل: قوانين بسترساز و حامي قانون جرايم رايانه‌اي كافي نيست

رضا باقری اصل، مدیر دفتر فناوری‌های نوین مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی دیگر سخنران قبل از ظهر همایش بود که مقاله‌ تبيین قانون جرایم رایانه‌ای را ارائه کرد.

وی در مقاله خود به تبیین ضرورت و جایگاه قانون، ميثاق جرایم سایبر، فرآیند تصویب قانون، ویژگی‌ها و نوآوری های قانون و تبیین برخی مواد ماهوی و شکلی این قوانین پرداخت.
 به گفته باقري اصل پس از 5 سال از ارائه لایحه جرایم رایانه ای، این لایحه به منظور رعایت چارچوب‌های حقوقی کشور و نیز به روزرسانی‌های لازم به جهت سرعت توسعه فناوری اطلاعات و به تبع آن جرایم نوین مربوط به این فناوری مورد بازنگری قرار گرفت و در نهایت بر اساس پیش نویس تنظیمی توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در خرداد ماه 1388 مورد تصویب مجلس قرار گرفت.

وي  با اشاره به فقر نظري و قانوني در بسياري از امور مربوط به فضاي مجازي و نبود قوانين بستر ساز و پايه‌اي  كه بتوانند قانون جرايم رايانه‌اي را مورد حمايت قرار دهند،درباره ويژگي‌هاي اين قانون گفت: بر اساس این قانون که به دو بخش ماهوی شامل عناوین مجرمانه و بخش شکلی شامل آیین دادرسی تفکیک شده است، قواعد حقوقی جدیدی بر فضای سایبر مترتب گشته است.

باقري اصل گفت كه به رغم تصويب چنين قانوني به دليل نبود و عدم تشكيل دادگاهي خاص براي جرايم رايانه‌اي و اينترنتي و فضاي مجازي ، هنوز قابليت‌هاي اين قانون آشكار نشده و از سوي ديگر به جهت نبود قضات و حتي پليس‌هاي خاص اين شاخه از قانون مشكلات فراواني گريبانگير اجراي اين قانون شده است.

وي در ادامه سخنان خود سعي كرد با توجه به ویژگی‌های فناوری اطلاعات وارتباطات و کارکرد‌های آن برای ذی‌نفعان، الزامات و محیط حقوقی ناشی از تصویب قانون جرایم رایانه‌ای را تبیین کند تا کلیه کاربران و ارائه‌دهندگان خدمات با شناخت وظائف و تکالیف و نیز حمایت‌های حقوقی مورد نظر این قانون به فعالیت بپردازند.

دكتر محمد جواد محمدي: فضاي مجازي حريم خصوصي را به خطر انداخته است

سخنران بعدي اين سمينار دكتر جواد محمدي رئيس گروه مطالعات فرانسه دانشكده مطالعات جهان بود كه كه با موضوع «فضاي مجازي ونقض حريم خصوصي» به ايراد سخن پرداخت

 دكتر محمدي با اشاره به اين كه توسعه فضاي مجازي مانند همه پيشرفت‌هاي ديگر در زندگي بشر با پيامد‌هاي منفي ومثبتي همراه بوده‌ است، گفت: يكي از بدترين اين پيامدها به خطرانداختن حريم خصوصي افراد است ويكي از بهترين آنها ايجاد عرصه‌هاي جديد براي بهره‌مندي از اين حق است.

به گفته وي، حريم خصوصي به اندازه‌اي اهميت دارد كه احترام آن امروزه از مرزهاي سنتي اخلاق فراتر رفته ودر اكثر كشور‌هاي جهان به عنوان يك حق اساسي ضمانت قانوني يافته است.

وي گسترش شبكه وب از يك سو را موجب تهديد اين حق به شمار آورد و گفت: اما از طرف ديگر بستر جديدي براي خلق حريم‌هاي مجازي به وجود آمده است. اين وجوه متقابل وگاهي متضاد  طرح سؤالات بسياري را موجب شده است.

 دكتر محمدي سپس سوالات زير را طرح كرد و با ذكر مثال‌هايي به تشريح برخي‌ از اين سوالات پرداخت:

حريم خصوصي افراد در محيطي ذاتأ عمومي، تعاملي و هايپر‌لينك چه معنايي پيدا مي‌كند؟
نقض حريم افراد با ابزار هاي مجازي چه حجم وابعادي مي‌يابد؟

آيا وسعت وسرعت تخريب، به ما مجوزعبوراز مرز تأمين اخلاقي به تضمين حقوقي را مي‌دهد؟

در صورت تعميم اصول اخلاقي حاكم بر فضاي حقيقي به فضاي مجازي، آيا محيطي كه فلسفه ذاتي آن تبادل سريع وآسان اطلاعات است، به خطر نمي‌افتد؟

به تعبير بهتر در تقابل بين حق دانستن وحق حريم خصوصي، اولويت در فضاي مجازي با كداميك است؟

نصرالله جهانگرد: كشوري به نام اينترنت الزامات، قوانين و اخلاقيات خاص خود را مي‌خواهد

 مهندس نصرالله جهانگرد، عضو هيات علمي مركز تحقيقات مخابرات  ديگر سخنران اين سمينار بود كه مقاله‌اش را كه با همكاري مهندس محسن پازري، مدير گروه حقوق و مقررات ICT   مركز تحقيقات مخابرات و با عنوان « توسعه حقوق  و رعايت اخلاق در محيط سايبر» فراهم آمده بود اين گونه ارائه كرد.

وي ابتدا حضار را به وجود كشوري به نام اينترنت توجه داد و گفت كه اين كشور ماهيتا با كشور واقعي تفاوت دار و الزامات و قوانين واخلاق خاص خود را مي‌طلبد و سپس  به ضرورت تدوين قوانيني در حوزه‌هاي مختلف فضاي مجازي اشاره كرد  و گفت: در يک نگاه اجمالي توسعه حقوق در هر جامعه‌اي که براساس گردش اطلاعات و شبکه (جامعه اطلاعاتي) شکل گرفته باشد، شامل تدوين و رعايت قوانين حقوقي کلاسيک و شناخته شده امروزي است كه اعم اين قوانين عبارتند از : قانون آزاد سازي اطلاعات، قانون حفاظت و شخصي سازي داده، قانون ‌دولت الكترونيكي، قانون تجارت الكترونيك، قانون ارتباطات الكترونيكي، قانون امضاي ديجيتال، قانون تداركات الكترونيكي، قانون استفاده مجدد از اطلاعات بخش دولتي،قانون ماليات الكترونيكي و..

جهانگرد گفت: آيا توسعه قوانين به تنهايي مي‌تواند تضمين‌کننده شرايط جامعه براي زندگي متعالي انسان هوشمند باشد. در بعد ديگر تضمين اخلاقيات جامعه اطلاعاتي به چه صورت رعايت مي‌شود؟ آيا عنوان کردن نکات اخلاقي و سرمشق قراردادن بخشنامه‌اي آن براي آحاد جامعه همه نگراني‌هاي ممکن در اين زمينه را حل خواهد کرد؟

جهانگرد سپس از اينكه برخي‌ گمان مي‌كنند با توصيه اخلاقي صرف و بدون تمهيد مقدمات و بستر‌هاي اجراي قانون و اين گونه توصيه‌هاي اخلاقي مي‌توان به آمال و آرزوهاي يك فضاي مجازي مطلوب دست يافت انتقاد كرد و گفت: آيا رعايت انتزاعي نکاتي چون حفظ حريم خصوصي، رعايت حق مالكيت معنوي، ترويج اطلاعات پاك، اعتماد سازي در فضاي سايبر،ايجاد اصل انكارپذيري و جلوگيري از نشر غير صحيح مي‌تواند آسودگي لازم براي متوليان فرهنگي جوامع جديد را ايجاد مي‌کند؟

 جهانگرد با طرح اين پرسش كه تحقق اين موضوعات چگونه حاصل خواهد شد؟ تلاش كرد نشان دهد کوچ کردن انسان به جامعه الکترونيک، با حفظ حقوق انساني و نکات اخلاقي‌تر چگونه رخ مي‌دهد و  افزود: که مهاجرت مناسب به جامعه اطلاعاتي زماني تحقق مي‌يابد که مسائل حقوقي و اخلاقي آن جامعه نه با نگاه جامعه صنعتي فعلي بلکه با خصوصيات جامعه اطلاعاتي بررسي شود. در واقع مسايل اصلي حقوقي و اخلاقي شهروندان در كشور اينترنت چيست؟

دكتر علي صباغيان: پرسش‌هايي از چيستي هويت مجازي

آخرين سخنران بخش صبح سمينار دكتر علي صباغيان، رئيس پژوهشكده ارتباطات ميان فرهنگي و بين الملل پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و مسئول بخش بين‌الملل و اقتصاد  همشهري‌آنلاين بود كه سخنراني‌اش را با عنوان « هویت در فضای مجازی» آغاز كرد.
وي پيش از آغاز سخن نكته‌اي طنز‌‌آميز گفت تا آب لطفي بر بحث‌هاي جدي اين سمينار بيفشاند. به گفته صباغيان وقتي نوبت به آخرين سخنران مي‌رسد، عمده مخاطبان بي‌حوصله‌اند و علاقه‌مندند كه سريعتر به ناهار برسند و به همين دليل نقل كرد كه آخرين سخنران بايد يك بسم‌الله بگويد و بلافاصله پشت سرش يك والسلام وعليكم ورحمه‌الله و بركاته و بعد هم پايين بيايد.

دكتر صباغيان هويت در فضاي مجازي را از بحث‌هاي مهم دانست و گفت: هوِِيت يک مفهوم پیچیده جهان واقعی با پیامدهای مختلف فلسفی و عملی است. در جهان واقعی آفلاین متشکل از موجودات زنده و اشياء، هويت عبارت است از قطعه‌اي از اطلاعات منحصر بفرد يک موجود.در این جهان هويت به طور ساده مجموعه خصائص و ويژگي‌هايي ثابت و دائمی یا موقتی یک موجود که ذاتي اوست يا توسط دیگران به او نسبت داده شده ،می باشد. به عنوان مثال در جهان واقعی رنگ مو یا طول قد یک فرد صرف نظر از اينکه براي ديگران جذاب باشد يا نه بخشي از هويت اوست. همچنین مواردی همچون اسم‌ها، آدرس‌ها،گواهینامه‌های رانندگی، شناسنامه، شماره پاسپورت،شغل و... از مجموعه اطلاعات هویتی فرد است.

صباغيان درباره هويت در جهان مجازي گفت:در جهان مجازي كه متناظر جهان واقعي در دوران كنوني است و در تقاطع پیشرفت‌های حاصله در فناوری‌های ارتباطات و اطلاعات به وجود آمده موضوع هويت همچون جهان واقعي -البته با تفاوت‌هاي ذاتي آن- موضوعيت دارد. فضاي مجازي \"مجموعه به هم پيوستگي‌هاي افراد بشر از طريق رايانه‌ها و ارتباطات مخابراتي صرف نظر از جغرافياي فيزيکي است. در فضاي مجازي شيوه تعامل بشر متحول شده است. اين فضا دسترسي انسان‌ها به اطلاعات، ايجاد ارتباطات، توسعه روابط را تسهيل نموده و موجب آنلاين‌شدن بسياري از مبادلات در سطوح محلي، ملي و بين المللي شده است.

وي سپس به تفاوت‌هاي فضاي سايبر و مجازي اشاره كرد و گفت: در پرتو این تفاوت‌ها مفهوم هويت دچار تحول شده و از این مسیر چالش‌هاي جديدي فرا روي طراحان و کاربران محيط‌‌هاي آنلاين قرار گرفته است. در فضاي واقعي هرگونه تبادل و تعامل همراه خود اطلاعات ثانويه جدا‌ناشدني دارد که نشانگر هویت مبادله کنندگان است .اما در دنیای مجازی يک و صفر به طور ذاتي در بردارنده هيچگونه اطلاعات جداگانه‌اي با خود نيستند. تبادلات ديجيتال تنها مبادله مي‌شوند و هيچگونه اطلاعات ثانويه رمزي شده در اين تبادلات نيست مگر اينکه صريحاً آنجا گذاشته شود. بنابراين، براي اهداف شناسايي و سنديت، اطلاعات اضافي بايد همراه با تبادلات فضاي مجازي به منظور اهداف هويتي به آنها اضافه شود. به این منظور در جهان مجازی هویت یک فرد به نوعی ترکیبی از خصائص و ویژگی‌های دو جهان واقعی آفلاین و جهان مجازی آنلاین است.

دكتر صباغيان با اشاره به اين نكته كه  فضاي مجازي قلمروي است که در آن ارتباطات و تعامل بين دو فرد يا بين يک فرد و يک رايانه از طريق تبادل اطلاعات ديجيتال برقرار مي‌شود، پرسش‌هاي زير را مطرح كرد و گفت: عنصر هويتي كه در هر گونه ارتباط و تعامل ضروري است چه شكلي به خود مي‌گيرد؟ تفاوت‌هاي هویتی در دو جهان واقعي و مجازي كدام است؟ شيوه‌هاي ظهور هويت در فضاي مجازي چيست؟ فضاي مجازي با چه چالش‌هاي هويتي مواجه است؟ آيا راه‌حل‌هاي \"جهان‌فيزيکي\"براي پاسخگويي به چالش هاي هويتی فضاي مجازي كفايت مي كند؟ موضوع دزدي هويت در جهان مجازي چيست و راه هاي مقابله با آن كدام است؟ و بالاخره اينكه منظور از مديريت هويت در فضاي مجازي و محيط هاي آنلاين چيست؟

وي سپس به پاسخ‌هاي اجمالي برخي از اين پرسش‌ها پرداخت و مخاطبان را به دليل ضيق وقت به اصل مقاله‌اش كه قرار است در كتاب سمينار انتشار يابد ارجاع داد.
صباغيان همچنين مواردي چون چيستي هويت در جهان واقعي ،مفهوم جهان مجازي و الزامات آن ،مفهوم هويت در جهان مجازي،چالش هاي هويت ديجيتال ،دزدي هويت در فضاي مجازي ،مديريت هويت در فضاي مجازي را به صورت اجمالي مورد طرح و بحث قرار داد.

بخش دوم سمینار ملی فضای مجازی، ملاحظات اخلاقی، حقوقی و اجتماعی بعدازظهر برگزار شد: گزارش همشهري‌آنلاين از سمينار ملاحظات فضای مجازی - 2 و پاياني