رسانه ملي نشاطآور نيست
رسانهها- حميد ضياييپرور:
نيازي به استدلال و آمار و ارقام ندارد، فكر كردن هم نياز ندارد؛، هر وقت تلويزيون را روشن كنيد ميتوانيد حدس بزنيد كه با رسانهاي خيلي جدي مواجه هستيد كه كمتر به كاركرد شادي و نشاط و سرگرمي توجه دارد.
فرقي هم بين اين كانال يا آن كانال ندارد؛ پنجشنبه باشد يا جمعه، تعطيل باشد يا غيرتعطيل هم فرقي ندارد. اتفاقا برخي مواقع بر عكس هم ميشود يعني در يك شب مناسبتدار كه همه انتظار دارند برنامهاي سرگرمكننده ببينند با كانالهايي بدون برنامه يا بهشدت كسالتآور مواجه ميشوند.
همين هفته پيش بود كه خبري روي تلكس خبرگزاريها مخابره شد مبني بر اينكه تهرانيها عبوستر شدهاند. در اين خبر آمده بود: به گفته سيدمحمدهادي ايازي، معاون اجتماعي و فرهنگي شهردار تهران نتايج نظرسنجي در شهر تهران نشان ميدهد ۴۲درصد افراد، اغلب شاد، ۳۰درصد گاهي اوقات شاد و گاهي غمگين و ۲۸درصد مابقي هميشه غمگين هستند. خبر اضافه ميكرد روانپزشكان و جامعهشناسان معتقدند دليل اصلي اضطراب، استرس و اخمو بودن شهروندان تهراني تراكم بيش از حد جمعيت، تورم، بافت نامناسب شهري، ترافيك و برخي برنامههاي غمانگيز و استرسزاي تلويزيون است.
تأثيرات رواني شادي و نشاط و نقش رسانهها
چندي پيش يك عضو هيأت علمي دانشگاه تهران در نشست تأثيرات رواني شادي و نشاط و نقش رسانهها در افزايش آن اظهار داشت: از نظر روانشناسي، شادي يك هيجان مثبت است كه بهصورت دروني و بيروني پديد ميآيد و در پي آن انسان احساس لذت و بهجت دروني ميكند و نسبت به موقعيت بهوجود آمده تمايل نشان ميدهد. شادي موجب ارتقاي بهداشت رواني، فردي و اجتماعي و احساس رضايتمندي انسان ميشود كه پيامدهايي چون ارتقا سطح خودپنداشت، حرمت خود، اميد، خودشكفتگي، احساس مولد بودن و
به لحاظ جسماني پيامدهايي چون كاهش دردهاي جسماني، تخليه هيجاني، رفع خستگي، تنظيم سازوكارهاي فيزيكي و شيميايي دارد.
ميتوان شادي و نشاط را از يكديگر متفاوت دانست. شادي، هيجاني زودگذر و نشاط، احساس هيجاني و عاطفي پايدارتري نسبت به آن است. برخي شاديها نميتوانند احساس خوشايند وپايدار ايجاد كنند و شايد نوعي افسردگي و احساس گناه را نيز در پي خواهند داشت اما نشاط ضمن آنكه لزوماً بهصورت هيجان خنده بروز نميكند، هميشه پايدار بوده و احساس سرخوشي و لذت دروني را توأم با بهجت براي فرد فراهم ميسازد.
شادي را ميتوان به نشاط تبديل كرد
كاركرد رسانه ميتواند نشاطانگيز باشد و اين درصورتي است كه استفاده درست از آن بشود. در بررسيها معلوم شده مردم ايران روزانه حدود 4ساعت و 50دقيقه تلويزيون نگاه ميكنند و تلويزيون را طوري تنظيم ميكنند كه بعد از خواب خاموش شود. بايد پايه نشاط در جامعه وجود داشته باشد. رسانه موجد نشاط نيست بلكه مؤيد آن است. يكي از كاركردهاي رسانه آرامش بخشي است.
رسانه و جشنها
در همين حال به عقيده رئيس دانشگاه مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب قم، كار فرهنگي مؤثري در زمينه شاديهاي اسلامي انجام نشده، درحاليكه شادي جزئي از زندگي انسان مسلمان است اما رسانهها از اين مهم در جشنهاي مذهبي غافل هستند. وي با اشاره به اينكه چرا رسانههاي گروهي ما بيشتر به عزا و مصيبت ميپردازند و بيشتر سعي ميكنند مردم را محزون جلوه بدهند، گفت: مسئولان نظام هم پيگير برنامههاي شاد در تلويزيون بوده و هستند، بنابراين بايد در ساخت و تنوع برنامههاي شاد در رسانههاي گروهي اهتمام ورزيد. در همين حال كارشناسان معتقدند: رسانهاي مثل تلويزيون براي برنامههاي عزاداري انواع و اقسام برنامهها را دارد اما براي شاديها و اعياد مذهبي كمتر ميتواند جوانان را پاي جعبه جادو نگه دارد.
رسانهها؛ واسطه شادي
در سال1386، مركز مطالعات و تحقيقات رسانهاي مؤسسه همشهري از مردم در مورد شادي و توقعي كه آنان از نهادها و سازمانهاي مختلف براي ايجاد روحيه شاد دارند سؤال كرد. 52درصد از مردم، صداوسيما را موظف دانستند كه براي مردم، يك فضاي شاد ايجاد كند. رسانهها در شكلگيري حس شادي عمومي نقش مؤثري ايفا ميكنند.
رسانهها ميتوانند با نمايش تصاوير و موسيقي ميزان شادي و غم را در جامعه دستكاري و تغيير دهند. برخي كارشناسان اعتقاد دارند انسان امروز نميتواند موسيقي را از زندگي خود حذف كند ولي شبكههاي تلويزيون ما اصرار دارند كه آن را از سبد خانوار ايراني حذف كنند.البته در مقابل مسئولان صداوسيما نيز معتقدند اين قضاوت عجولانهاي است چرا كه صداوسيما 110 شبكه راديو و تلويزيوني ملي و بينالمللي را اداره ميكند كه به 32 زبان برنامه توليد و پخش ميكنند و نميتوان همه اين برنامهها را متهم به شاد نبودن كرد.
سخن آخر
دانشمندان علوم ارتباطات معتقدند يكي از مهمترين كاركردهاي رسانهها در تمام دنيا، سرگرمي و ايجاد روحيه شادي و نشاط در ميان مردم است. البته كاركردهاي ديگري نظير اطلاع رساني و نقد و انتقاد نيز براي رسانهها بيان شده است.
به همين جهت بخش عمدهاي از برنامههاي شبكههاي راديو و تلويزيوني دنيا را برنامههاي نشاطآور تشكيل داده است. دسترسي ايرانيها به اين شبكهها، باعث شده تا به مقايسه ميان رسانههاي داخلي و خارجي بپردازند. شايد بخش عمدهاي از رويكرد مردم به اين رسانهها نيز ناشي از همين مسئله باشد و ربطي به مسائل سياسي يا خبري نداشته باشد. رشد عجيب مخاطبان شبكههايي كه صرفا سرگرمكننده محسوب ميشوند از همينجا نشأت ميگيرد.حتي نگاهي به برنامههاي خبري رسانه ملي ميتواند به سرعت به اين نتيجهگيري ختم شود كه در ميان اخبار نيز، رويدادهاي مرتبط با جنگها، حوادث، جنايات يا كشتهها كه مستقيم يا غيرمستقيم حزنانگيز هستند برجستهتر از اخبار مثبت، مفرح، علمي يا فرهنگي هستند.
شايد لازم باشد با اين رويكرد و بهمنظور شادتر كردن رسانه ملي، در برنامهها و سياستگذاريهاي اين رسانه تجديد نظر اساسي صورت گيرد. ملتي كه ميخواهد در چشمانداز 1404، الگو و الهام بخش ملتهاي منطقه باشد نميتواند حزين و غمگين باشد. ملت شاد و با نشاط، خلاق نيز خواهد بود و اين خلاقيت و شادي توأمان زمينه سلامت رواني و اجتماعي همگان را فراهم خواهد كرد.
