|
«نقص» اطلاع رساني چگونه برطرف مي شود؟
اشاره: سخنان اخير مقام معظم رهبري در جمع گروهي از مديران اجرايي و كارگزاران سراسر كشور، دربردارندهي نكتههايي پيرامون «روابط عمومي» و يكي از وظايف آن يعني «اطلاعرساني» بود.ايشان در ارزيابي خود، فعاليت روابط عموميها در بخشهاي مختلف دولت و نيز اقدامات اطلاعرساني دولت را داراي «نقص» دانسته و بر برطرف كردن اين نقص تاكيد نمودند و اظهار داشتند: «... دولت بايد حتما اين نقص را برطرف كند...». اطلاعرساني چيست؟براي ورود به بحث خوب است ابتدا اشارهي كوتاهي به مفهوم «اطلاع» و «اطلاعرساني» داشته باشيم. «اطلاع»؛ به معناي آگاهي است و ميتوانيم آن را قابليت تاثير بر رفتار گيرنده هم تعريف كنيم. بنابراين وقتي صحبت از «اطلاعرساني» ميكنيم، منظور ما آگاهيبخشي است و اين آگاهيبخشي بايد بتواند بر رفتار مخاطبان ما تاثيرگذار باشد.پس تاثيرگذار بودن بر رفتار، يكي از ويژگيها و ضرورتهاي مهم اطلاعرساني است كه همواره بايد مورد توجه سياستگذاران و مجريان اطلاعرساني قرار گيرد و مقام معظم رهبري نيز ميفرمايند: «...اقدامات مختلف را با زباني تاثيرگذار و قابل فهم به اطلاع مردم برسانند...».نكتهي ديگر در اين خصوص، ضرورت جامع بودن و چندسويه بودن اطلاعرساني است. همانگونه كه اطلاعرساني به گروههاي گوناگون مردم و ذينفعان ضرورت دارد، اطلاعرساني و آگاهيبخشي به مسئولان و سياستگذاران و مجريان به منظور دستيابي به آگاهيهاي لازم در فرايند تصميمگيري ضرورت مضاعف مييابد.بديهي است اطلاعرساني نامناسب و ناقص به مسئولان منجر به اتخاذ تصميمهاي نادرست و نابجا ميشود و جامعه، مردم، روند خدمتگزاري و مسئولان را دچار مخاطره و بحران ميكند.لذا وجود «نقص» در هر مرحله از فرايند اطلاعرساني، آسيبهاي جدي به عموم وارد خواهد ساخت و از اين مهمتر، اعتماد عمومي به خدمتگزاران و نظام را سلب خواهد نمود.در اينجا يادآوري اين نكته لازم است كه اطلاعرساني يكسويهي اقدامات به مردم، بدون توجه به چندسويه بودن فرايند اطلاعرساني و غافل شدن از ضرورت آگاهيبخشي به مسئولان، سياستگذاران و مجريان، فاصلهي نظام تصميمگيري را با واقعيتهاي جامعه و مردم، روزافزون ساخته و بدين ترتيب كشور را دچار بحران خواهد ساخت.انتقادها را حمل بر دشمني نكنيمتوجه به بازخوردها؛ از ديگر ظرافتها و ضرورتهاي فرايند اطلاعرساني است، علاوه بر بررسي و شناخت ابتدايي، ارزيابي نتايج اجراي طرحها و برنامهها و يافتن نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهديدهايي كه در پيشروست، از اهميت مضاعف برخوردار است. با ارزيابي بازخوردهاست كه ما قادر خواهيم بود «نقص»ها و كاستيهاي احتمالي را شناسايي كرده و اقدامات اصلاحي لازم را پيشبيني نماييم.لذا براي دريافت اين بازخوردها، بايد گوشي شنوا و چشماني تيزبين و واقعنگر داشته باشيم و با سعهي صدر، انتقادها را بشنويم و آنها را حمل بر دشمني نكنيم، همانطور كه مقام معظم رهبري در سخنان اخير خود بر اين نكته تاكيد دارند كه: «...برخي انتقادها و ايرادهايي كه بيان ميشود از روي دلسوزي است...».از ديگر ويژگيهاي اطلاعرساني بدون «نقص»، «صحت» و «جامعيت» برنامههاي آگاهيبخشي است. مقام معظم رهبري به اين نكته نيز چنين اشاره كردهاند كه «...با اطلاعرساني صحيح و توضيح كامل، نگرانيها برطرف خواهد شد...»، صحيح بودن و جامعيت اطلاعاتي كه در معرض افكار عمومي و مخاطبان قرار ميگيرد ميتواند ضمن ايجاد اطمينان خاطر در مخاطبان، از اضطرابها و نگرانيهاي احتمالي آنان پيشگيري نمايد.براي پيشگيري از بروز نقص در فرايند اطلاعرساني، علاوه بر رعايت ويژگيهايي كه برشمرده شد توجه به اين نكات نيز لازم است:• مسئولان در ميان جامعه و مردم حضور داشته، از شعارهاي فاقد پشتوانه و بدون عمل پرهيز نمايند.• با نگرشي باز و خودداري از مميزيهاي افراطي، اخبار و اطلاعات موردنياز همهي گروههاي مخاطبان به موقع به آنان ارائه گردد.• واقعيتها با مردم در ميان گذاشته شود و از هرگونه گرايش به دروغ و عوامفريبي پرهيز شود.«شايعه» و «شبنامه» نشانهي نقص در اطلاعرسانيبا مروري بر جريانان اخير كه درخصوص موضوع بنزين پيش آمد، به اهميت اين نكات پي ميبريم و بهطور ملموس درمييابيم در هنگامي كه جريان اطلاعات در جامعه دچار «نقص» شود و اخبار و اطلاعات موردنياز مردم به موقع در اختيار آنان قرار نگيرد، «شايعه» رواج مييابد.كارشناسان بر اين باورند كه «شايعه» در يك جامعهي منفعل رخ ميدهد كه وضع موجود براي آنان به شكل عجيبي تحملناپذير شده است و همه ميخواهند در شرايط بيمفر، مفري بيابند. اما در غياب كنشهاي تاثيرگذار اطلاعرسان و آگاهيبخش، ناخودآگاه دچار بحرانهايي ميشوند كه در جستجوي راهند و نمييابند.هنگامي كه براي مردم موقعيتهاي مبهم در زمينهي بنزين يا ساير موضوعها ايجاد ميشود، يعني موقعيتهايي كه مردم در مورد صحت اخبار، يقين ندارند و ميخواهند بدانند چه رويدادي به وقوع خواهد پيوست، «شايعه» كه يكي از خروجيها، نتايج و حاصل اطلاعرساني داراي «نقص» است، به وجود ميآيد.نميتوان انتظار داشت مردم و گروههاي مخاطب ما، در شرايط و موضوعهاي اضطراببرانگيز و نگرانكننده و وجود يك رخداد مهم و ابهامهاي فراوان قرار گيرند و آب از آب تكان نخورد و اتفاقي نيفتد.جلوهي مشاهدهپذير ديگري از «نقص» در اطلاعرساني را در خلق و ارسال چندميليوني پيام كوتاه طنزآميز به دارندگان تلفن همراه در سطح كشور ميتوان ملاحظه كرد كه در آن راهكاري را براي «كساني كه كمبود بنزين دارند» ارائه ميكند!همانگونه كه حتما شنيدهايد براساس خبري كه يكي از سايتهاي خبري وابسته به اصولگرايان منعكس كرد «پس از اعلام سهميهبندي سوخت و بروز اغتشاش در تهران و چند شهر ديگر و گسترش آن از صبح روز گذشته (چهارشنبه) به ديگر شهرها، به درخواست وزارت اطلاعات، ارسال تمامي SMSهاي تلفن همراه مسدود شد.» و پيام كوتاه كه به عنوان موثرترين رسانه شخصي در مدتي كوتاه در ميان مردم به شدت گسترش يافت، متاسفانه در برخي از اوقات داراي كاركردي منفي به نام «شبنامه» ميشود.»راههاي پيشگيري و رفع نقص اطلاعرسانيبنابراين وجود «شايعه» و «شبنامه» در يك جامعه را بايد به منزله وجود «نقص» در فرايندهاي اطلاعرساني آن جامعه محسوب كرد. پديدهاي كه ميتوان آن را اينگونه مهار كرد:• اطلاعرساني صحيح، دقيق، به موقع، جامع، چندسويه• شناسايي زمينههاي شكلگيري شايعه و شبنامه• بازكردن روزنههاي گوناگون آگاهي و جريان يافتن اطلاعات در رگهاي جامعه• ايجاد فرصتهاي لازم براي طرح و انعكاس يافتن صداهاي گوناگون• وجود آزاديهاي مصرح در قانون براي فعاليت احزاب، تشكلها و نهادهاي مدني• ايجاد اطمينان و جلب اعتماد مردم• ارزش قايل شدن براي مخاطبان• پرهيز از سانسور• پرهيز از شعارهاي بدون عمل• افزايش دانش، بينش و مهارتهاي روابط عمومي در مديران دستگاهها و مسئولان و كارشناسان روابط عمومي• تقويت روابط عمومي دستگاهها با اصلاح ساختارهاي سازماني دستگاه و روابط عموميها، بهگونهاي كه روابط عمومي، در عمل به طور مستقيم زيرنظر بالاترين مقام دستگاه انجام وظيفه نمايد.• پيشبيني اعتبارات و بودجهي لازم براي فعاليتهاي روابط عمومي و اطلاعرساني• ايجاد زمينهها و جذابيتهاي ساختاري لازم در روابط عمومي دستگاهها تا بتوانند جذبكنندهي افراد فرهيخته و دانشمدار در اين نهاد مدني باشد.• مشاركت دادن مسئولان و كارشناسان روابط عمومي در فرايندهاي مهم تصميمسازي و تصميمگيري سازمان• اولويت قايل شدن مردمداري و مردممداري به جاي تبليغ صرف براي مديران و دستگاهها، در فعاليتهاي روابط عمومي و اطلاعرساني• و ...اينها همه و همه از جمله راههايي است كه ميتواند ضعف و «نقص» موجود در زمينهي اطلاعرساني را مرتفع سازد.حرف آخرلذا اميد آن داريم با تاكيدي كه مقام معظم رهبري در سخنان اخير خويش به ضرورت فعال شدن روابط عموميها داشتند، مسئولان و دستاندركاران ذيربط، با اقدامات اصلاحي و حمايتي گسترده، هم به لحاظ حقوقي و مقررات و هم به لحاظ ساختاري و هم به لحاظ اعتباري و مالي، بستر مناسبي را براي ارتقاي نقش و جايگاه، دانش، بينش و مهارتهاي روابط عمومي و توسعهي علمي روابط عمومي و جبران اين «نقص» عظيم فراهم آورند.نويسنده: محمد امامي
|
